1.1.1 Schoolinterne voorbereiding: visiebepaling

Aangezien stage een geïntegreerd onderdeel vormt van een opleidingscurriculum en gezien het belang van transfer naar het reële milieu voor personen met autisme, is het goed dat de school hier een visie over ontwikkelt die kadert binnen de algemene visie op stages en voorbereiding op tewerkstelling en binnen de algemeen gangbare visie omtrent de begeleiding van leerlingen met autisme binnen de school. Vanuit een gefundeerde en – bij de specificiteit van de autiwerking en aangeboden opleiding – passende visie kan de auti-coördinator in samenwerking met de stagebegeleider (stagebegeleidingsteam) een stageconcept opbouwen.

Vooreerst is het belangrijk de term ‘stage als geïntegreerd onderdeel van het opleidingscurriculum’ effectief ruim te definiëren binnen de opleiding van een leerling met autisme. De persoon met ASS heeft nood aan ononderbroken onderwijs met specifieke onderwijsstrategieën, aangepaste educatieve contexten, … ongeacht zijn/haar ontwikkelings- of functioneringsniveau. Dit betekent concreet dat de begeleiding/voorbereiding naar stage en/of tewerkstelling van de leerling met autisme begint bij de dag waarop de leerling voor het eerst op de school binnenkomt en idealiter al gestart was binnen de setting van de lagere school. De begeleiding loopt overheen de jaren tot de leerling vertrekt en alle verzamelde assessment – gegevens worden ook doorgegeven aan het volgende begeleidingsmilieu; zodat de leerling-stagiair met autisme onmiddellijk adequate begeleiding kan krijgen.

Begeleiding naar stage omvat veel meer dan het aanleren van specifieke vaardigheden binnen een welbepaalde werksetting. Dit bevestigt de noodzaak aan daadwerkelijke samenwerking tussen de diverse actoren, waarbij de barrières tussen de diverse vakken zoveel mogelijk verdwijnen. Als stagecoach zal het belangrijk zijn om elk van deze fasen van nabij op te volgen – afhankelijk van de beschikbare tijd – waarbij het belangrijk zal zijn om te kunnen rekenen op een stagebegeleidingsteam. De geïntegreerde voorbereiding van ASS-leerlingen is geen zaak van één persoon en zal staan of vallen bij een consequente samenwerkende visie op deze begeleiding.

Een belangrijke keuze bij het realiseren van een visie op stage is steeds de keuze van de meest adequate stagevorm. Voor leerlingen met autisme zal deze keuze individueel bepaald moeten worden binnen een vooropgesteld modulair traject waarbinnen de noodzakelijke graduele opbouw van ervaringen geïntegreerd is. Het is eerder een ‘en – en’ concept dan een ‘of – of’ keuze. Daartoe dient een afwijking te worden aangevraagd op de omzendbrief ‘stages in het buitengewoon onderwijs’. In de beleidsaanbevelingen geformuleerd binnen het pilootproject streven we naar een aanpassing van de omzendbrief waardoor stage maximaal inzetbaar wordt binnen het leertraject van de leerling met ASS.

Binnen de verschillende stagevormen met hun eigen doelstellingen kunnen we een verantwoording vinden van het belang ervan voor de leerling met autisme.

1.1.1.1 Volgens doelstelling:

Beroepsoriënterend:

Hierbij ligt de klemtoon op de kennismaking met de arbeidssituatie in een bedrijf binnen de sector waar de gekozen opleiding naartoe leidt. De leerling-stagiair kan zich in de praktijk oriënteren op de wereld van de arbeidsmarkt en de verschillende beroepsvelden. Het gaat hier niet zozeer om een stage zoals omschreven in de omzendbrief, maar om bedrijfsbezoeken/snuffelstages die in duur en doelstelling beperkt zijn en die voor de leerling met autisme de noodzakelijke kennis zal geven waarbij hij/zij het eigen interesseveld kan afstemmen op de aangereikte beroepen. Daarom is het belangrijk om binnen dit onderdeel een zo divers mogelijk aanbod te tonen van deelcompetenties die binnen eenzelfde opleiding aan bod komen, zodat de leerling-stagiair met autisme binnen zijn gekozen opleiding een toekomstbeeld kan ontwikkelen.

Beroepsopleidend:

De definitie omschrijft ‘beroepsopleidend’ als volgt: het ligt in het verlengde van de opleiding, en is dus bedoeld om vaardigheden aan te leren en in te oefenen, kennis op te doen en attitudes te verwerven in een toekomstige en reële werksfeer. Deze stage zal zowel doe- als leeractiviteiten bevatten. Accenten liggen op attitudevorming, aandacht voor kwaliteit van het geleverde werk, veiligheid en gezondheid, milieuzorg, sociaal functioneren en voortdurende vorming.

In functie van leerling-stagiairs met ASS menen wij dat deze omschrijving beperkend is en tekortschiet op het vlak van het integrerend karakter van de stage. Een beroepsopleidende stage voor leerlingen met ASS zal niet bestaan in het aanleren van nieuwe vaardigheden en attitudes, deze zullen beide reeds binnen de schoolse context moeten geoefend worden en geleidelijk getransfereerd worden naar de werksetting binnen dit stagemoment. De beroepsopleidende stage zal echter een schakel zijn in het proces van generalisatie van aangeleerde vaardigheden en is daarom noodzakelijk. De geformuleerde individuele accenten dienen vooraf degelijk te worden aangeleerd en getest/geëvalueerd bij de leerling-stagiair met ASS, zodat deze leerling in een relatief nieuwe omgeving in staat is een toepassing te maken van aangeleerde vaardigheden. Binnen deze visie denken wij dat een beroepsopleidend onderdeel ook ingevuld kan worden binnen de eigen schoolsetting, waarbij het bedrijf een aantal productielijnen binnen brengt in de school (arbeidstoeleiding op school wat in de sector BW enclavewerk of werk voor derden wordt genoemd). We wijzen uiteraard op het belang van opvolging en terugkoppeling tijdens dit stagemoment en evaluatie – met eventuele hertesting – gedurende dit proces.

1.1.1.2 Volgens tijdsorganisatie

Werkplekleren of extramurale beroepsgerichte vorming:

Deze stages worden georganiseerd met vaste tussentijden, gespreid over een trimester, semester of schooljaar. De stagedag moet een halve dag of – bij voorkeur – een volledige dag omvatten. Daarbij moet er rekening mee worden gehouden, dat de combinatie van een halve lesdag met een halve dag stage tijdens de schooluren, slechts verantwoord is indien de verplaatsing school/werkplek niet tijdrovend is. Deze vorm van stage biedt veel ruimte voor feedback, en geeft de kans om een jaar lang kennis te maken met de werkomgeving.

In functie van een optimale voorbereiding van de leerling-stagiair met ASS lijkt deze vorm van stage onontbeerlijk. Dit werkplekleren biedt de mogelijkheid om samen met een vertrouwd persoon, namelijk de leerkracht, de stap te zetten naar een nieuwe omgeving en vaardigheden/attitudes te oefenen binnen een beveiligend kader. Dit werkplekleren mag niet zomaar worden ingezet, maar moet de leerling-stagiair zoveel mogelijk voorbereiden op een takenpakket binnen zijn/haar interesseveld.

Daarom is het bv. belangrijk om een leerling binnen de afdeling winkelhulp met een specifieke interesse in boeken, deze dagstage te laten volbrengen op de boekenafdeling binnen een hypermarkt.

Zo ook moeten we rekening houden met de auti-specifieke problemen van de leerling en kan de leerling-stagiair binnen deze stagevorm zelf ervaringen toetsen aan zijn/haar eigen problematiek.

B. een leerling die heel erg gevoelig is voor vuiligheid aan de handen en ervan droomt om tuinman te worden, zal tijdens deze specifieke dagstage ervaren welke taken voor hem onmogelijk worden tijdens het uitvoeren van deze job, waardoor hij zijn toekomstdromen zal kunnen bijstellen.

Het is dan ook van groot belang om dergelijke stageplaatsen te kiezen op basis van een ruim pakket aan in te oefenen vaardigheden/attitudes, zodat de leerling onder begeleiding kan zien, beleven en ervaren wat binnen zijn/haar mogelijkheden ligt. Daarnaast kan het stagebegeleidingsteam een afstemming maken tussen de mogelijkheden/beperkingen van de leerlingen en mogelijke stage – en/of tewerkstellingsplaatsen.

Dag – en Blokstage

De dagstage moet een halve dag of – bij voorkeur – een volledige dag omvatten. Deze stage wordt begeleid door een externe begeleider. Daarbij moet er rekening mee worden gehouden, dat de combinatie van een halve lesdag met een halve dag stage tijdens de schooluren, slechts verantwoord is indien de verplaatsing school/werkplek niet tijdrovend is.

De blokstage loopt over een ononderbroken periode van één of meerdere weken, eventueel meermaals per schooljaar. Deze stagevorm biedt continuïteit en laat toe om grotere taken af te werken, en een (gedeelte van het) leerproces te doorlopen.

Doorheen de dagstages zal het stagebegeleidingsteam evalueren in welke omgeving de leerling-stagiair met ASS zich het beste kan ontwikkelen. Een afstemming van blokstage op deze dagstages lijkt ons dan ook een evidentie. Dit betekent niet noodzakelijkerwijs dat de leerling-stagiair op dezelfde plaats zijn blokstage zal volbrengen, wel dat er binnen het ruime aanbod van stageplaatsen wordt gezocht naar een stageplaats die het best de eigenschappen vertolkt van een omgeving waar de leerling-stagiar met autisme tot leren/ervaren kan komen. Voorbereiding van de leerling-stagiair en de werkgever zijn uiterst belangrijk om een goede start te kunnen maken en begeleiding op de werkvloer van de stagebegeleider kan noodzakelijk worden. Tijdens de blokstage zal de leerling-stagiair ervaren wat zijn aandeel is binnen het grotere geheel van de bedrijfsproductie en zal hij/zij, mits een auti-vriendelijke begeleiding, uitgedaagd worden om nieuwe leeraspecten op te pikken.

In de actuele onderwijsvisies, en zeker binnen een onderwijsvisie met aandacht voor autismespectrumstoornissen, verdwijnen de barrières tussen de verschillende vakken zoveel als kan. Ook voor de stage is het goed om vanaf de planningsfase niet alleen de leerkrachten van de beroepsgerichte vakken te betrekken, maar ook de leerkrachten van de algemene vakken. Deze vorm van geïntegreerde onderwijs komt de leerling met autisme zeker ten goede en zorgt voor gedeelde verantwoordelijkheden en een verdeling van taken.